Ga naar de inhoud

Actua / De hemel in augustus

In augustus zakt de zon 's nachts al wat dieper onder de horizon en worden de nachten al wat donkerder. Rond middernacht merken we in het zuiden een opvallende driehoek van sterren op, de zogenaamde Zomerdriehoek. De Zomerdriehoek is geen sterrenbeeld maar een asterisme, een opvallende groepering sterren, en wordt gevormd door de helderste sterren van de sterrenbeelden Zwaan, Lier en Arend. Ook de Melkweg loopt door dit gebied. Deze maand bestuderen we deze regio in detail.

Ten oosten van Hercules vinden we het kleine sterrenbeeld Lier. De helderste ster hiervan, Wega, is één van de sterren van de Zomerdriehoek. In de buurt van Wega vinden we de bekende dubbelster ε Lyra. Beide componenten van deze dubbelster zijn op zich ook dubbelsterren. Met een verrekijker kan het geheel goed gesplitst worden.

Verder vinden we in Lier de open cluster Steph 1, de bolhoop M56 en ook M57, de befaamde Ringnevel. Al deze objecten zijn met een kleine kijker goed waarneembaar. Voor de centrale ster van de Ringnevel is wel een grote kijker vereist.

Ten oosten van Lier vinden we de Zwaan. Dit sterrenbeeld is gemakkelijk herkenbaar als een groot kruis, de Zwaan wordt soms ook wel het Noorderkruis genoemd. De noordelijkste ster van het kruis is Deneb, tevens de helderste ster van de Zwaan en een andere ster van de Zomerdriehoek. De zuidelijkste ster van het kruis is Albireo, een dubbelster met een mooi blauw-geel kleurcontrast.

In de Zwaan vinden we ook talloze open clusters en een aantal nevels. Bekend is NGC 7000, de Noord-Amerikanevel. Voor deze nevel is een kijker met een breed beeldveld zoals een verrekijker een must. Wat open clusters betreft kunnen we bijvoorbeeld M29 en M39 vermelden.

Ten zuiden van de Zwaan, in het hart van de Zomerdriehoek, vinden we de kleine sterrenbeeldjes Vosje en Pijl. In het Vosje vinden we onder andere M27, de Halternevel, en de open sterrenhoop Cr 399, beter bekend als Brocchi's Cluster. In de volksmond wordt deze cluster ook wel "het kapstokje" of "de kleerhanger" genoemd wegens zijn karakteristieke vorm.

In het Pijltje vinden we M71, een erg losse bolhoop, en de open cluster Harvard 20. Een kleine kijker volstaat voor al deze objecten.

Nog zuidelijker vinden we de Arend, en daarmee ook Altair, de derde ster van de Zomerdriehoek. Wat deep-sky betreft kunnen we hier de open clusters NGC 6709, NGC 6755 en Cr 401, en de bolhoop NGC 6760 vermelden. Voor waarnemers met een grote kijker vallen er hier ook een aantal planetaire nevels te bespeuren.