Ga naar de inhoud

Actua / De hemel in november

In de vroege avond is het vierkant van Pegasus niet te missen, hoog in het zuiden. Zoals eerder vermeld zijn er ondanks de karakteristieke vorm slechts weinig heldere objecten in dit sterrenbeeld waar te nemen. De bolhoop M15 in het westelijke deel is wel mooi te zien in kleine kijkers. Ten zuidoosten van Pegasus staan de Vissen, een groot maar onopvallend sterrenbeeld van de dierenriem. Ook hier is het ver zoeken naar deep-sky objecten, op M74 na, een groot sterrenstelsel van magnitude 9. Door zijn uitgestrektheid is het stelsel niet altijd even opvallend in telescopen.

Nog wat meer naar het oosten vinden we de kleine en weinig opvallende sterrenbeelden Ram en Driehoek. In de oudheid stelde de Driehoek het eiland Sicilië voor. Ondanks de grootte bevinden zich in Driehoek echter wel wat notabele objecten. Zo is er M33, een zeer groot sterrenstelsel dat een naaste buur van onze Melkweg is. Op een zeer donkere plaats is het stelsel met het blote oog te zien, maar in een telescoop is het een moeilijk object door zijn uitgestrektheid. Voor waarnemers met middelgrote kijkers vermelden we nog de open cluster Cr 21 en het sterrenstelsel NGC 925.

Ten noorden van de Driehoek staat Andromeda met de befaamde Andromedanevel, M31. Dit nabijgelegen sterrenstelsel is reeds met het blote oog te zien vanop een voldoende donkere plaats, en doemt op als een wazige ovale vlek in een verrekijker of kleine telescoop. Met een kleine tot middelgrote kijker zijn ook de satellietstelsels van M31 te zien, namelijk M32 en M110. Verdere interessante objecten in dit sterrenbeeld zijn de open sterrenhopen NGC 752 en NGC 7686, en de planetaire nevel NGC 7662, bijgenaamd de Blauwe Sneeuwbalnevel.

Wie een vrij uitzicht heeft op de zuidelijke horizon kan het sterrenbeeld Walvis eens verkennen. Naar analogie met de Vissen is dit een groot en onopvallend sterrenbeeld, maar het bevat toch enkele bezienswaardigheden. Zo is er M77, een spiraalstelsel van magnitude 9, en het nabije dwergsterrenstelsel IC 1613. Nog zuidelijker bevindt zich het sterrenstelsel NGC 247, maar dit stelsel komt slechts 18 graden boven onze horizon. Verder is er nog de ster ο Ceti, beter bekend onder de naam Mira. Deze ster is een rode reus en het prototype van een klasse van langperiodieke veranderlijke sterren. Mira betekent overigens "de Wonderbaarlijke", omdat de ster soms met het blote oog te zien is en soms niet.

Hoog boven ons vinden we de sterrenbeelden Perseus, Cassiopeia en Cepheus. Cassiopeia is herkenbaar aan de karakteristieke W-vorm. De Melkweg loopt door dit gebied dus hier zijn behoorlijk wat clusters en nevels te vinden. In Perseus hebben we bijvoorbeeld de mooie dubbele open cluster h en χ Persei, goed te zien in een verrekijker, en de losse open cluster M34. In Cassiopeia vermelden we de open clusters NGC 457, M52 en M103.

Nog wat meer naar het oosten vinden we reeds de eerste wintersterrenbeelden. Eén van de opvallende voorbodes is de Plejaden of het Zevengesternte, een open sterrenhoop in het sterrenbeeld Stier. Deze cluster is met het blote oog te zien als een wolkje sterren, en is een spectaculair zicht in een verrekijker. Voor een telescoop is deze cluster meestal te groot. Nog wat lager en meer naar het oosten vinden we nog zo'n groepje, de Hyaden, in een typische V-vorm.