Ga naar de inhoud

Actua / De hemel in oktober

In oktober worden de dagen snel korter. Vroeg op de avond kunnen we nog een glimp opvangen van enkele zomersterrenbeelden maar daarna maken deze resoluut plaats voor de herfststerrenhemel. De zon zakt 's nachts steeds dieper onder de horizon en rond Nieuwe Maan kunnen we reeds genieten van 10 uur astronomische duisternis.

Sterrenhemel

Een prominent herfststerrenbeeld is Pegasus, gekenmerkt door een groot en relatief leeg vierkant van sterren, in de volksmond soms ook het Herfstvierkant genoemd. Dit sterrenbeeld was in de zomer ook al waarneembaar voor wie opbleef tot in de vroege uurtjes. In het westen van dit sterrenbeeld treffen we M15 aan, een heldere bolhoop, goed zichtbaar in een verrekijker of een kleine telescoop. Buiten M15 bevat Pegasus helaas geen heldere deep-sky objecten. Waarnemers met een middelgrote tot grote kijker kunnen eens speuren naar NGC 7331, een spiraalstelsel, of naar het beruchte Stephan's Quintet, een groepje van vijf zwakke sterrenstelsels.

Grenzend in het oosten aan Pegasus vinden we het minder opvallende sterrenbeeld Andromeda met de bijbehorende Andromedanevel, ook bekend onder de naam M31. Deze nevel is één van de dichtstbijzijnde sterrenstelsels, op een afstand van "slechts" 2,5 miljoen lichtjaar. Onder een donkere hemel kan de Andromedanevel gemakkelijk met het blote oog gezien worden, en met een verrekijker kunnen we een grote wazige vlek met een heldere kern ontwaren. Met een kleine tot middelgrote telescoop kunnen ook M32 en M110, twee satellietstelsels van M31 waargenomen worden. Verder vinden we in Andromeda nog de rijke open cluster NGC 752 en de planetaire nevel NGC 7662, ook bekend als de Blauwe Sneeuwbalnevel.

Wat lager vinden we een sterrenbeeld van de dierenriem, de Vissen, een relatief groot maar onopvallend sterrenbeeld. Het helderste object hier is M74, een spiraalstelsel. Door zijn grootte wordt de helderheid van het stelsel helaas uitgesmeerd over een groot gebied waardoor het alsnog zwak overkomt in een telescoop.