Ga naar de inhoud

Educatief / Workshops onderwijs

Groepen kunnen opteren om naast (of in plaats van) de gebruikelijke activiteiten één of meerdere workshops aan hun programma toe te voegen. Suggesties voor combinaties zijn te vinden bij de rubriek Cozmix ruimtepak.
Hieronder volgt een overzicht van de inhoud van enkele mogelijke workshops.


Planetenpad

In het prachtige domein Beisbroek dat rondom het bezoekerscentrum Cozmix gelegen is, kan je een wandeling maken doorheen een schaalmodel van het zonnestelsel. De planeten worden voorgesteld door sculpturen van Jef Claerhout.
Elke stap die je zet, komt overeen met 9 miljoen kilometer! Het planetenpad vertrekt voor de ingang van Cozmix en het natuurcentrum, ter hoogte van de zon, naast de zonnewijzer. De werkelijke afstand is 835 meter en het traject brengt je langs alle planeten, de planetoïdengordel, Pluto en de IJsdwergen. Wandel langs het planetenpad en ervaar dat de afstand van de zon naar Neptunus 30 keer de afstand aarde - zon is!
Niet alleen de afstand tussen de planeten is op schaal voorgesteld, maar ook de grootte van de planeten. Deze schaal is een andere dan die van de afstanden, aangezien de planeten anders minuscule bolletjes zouden zijn. Hier komt 10 centimeter overeen met 18000 kilometer. Elke planeet wordt daarnaast ook voorgesteld door haar mythologische figuur. Zo wordt de planeet Venus bijvoorbeeld weergegeven door de Godin van de Liefde. Zin in deze trektocht doorheen het zonnestelsel? Breng dan zeker je wandelschoenen mee naar Cozmix. In het bezoekerscentrum kan je een gratis folder over het planetenpad meenemen of je kan één van de audiogidsen gebruiken.
Bij een groepsbezoek kan het planetenpad onder begeleiding van een gids afgewandeld worden, met verschillende opmerkelijke weetjes en boeiende opdrachten.



Het planetenpad is er nu ook speciaal voor kleuters! Het aangepaste ‘Astronautenpad’ legt de focus op leren, spel en beweging, in lijn met de ontwikkelingsdoelen van het kleuteronderwijs in Vlaanderen. Met een complete infogids en activiteiten per planeet wordt de reis door het zonnestelsel zowaar nóg leuker. Een volledig uitgeruste bolderkar met alle nodige materiaal kan hier gratis worden ontleend. Probeer de stapstenen te volgen op Mercurius, zoek alle manen van Jupiter, of marcheer mee met Mars op de maat van de muziek! Met of zonder begeleiding.



Marsrovers programmeren

Op de sterrenwacht kunnen 5 Marsrovers via tablet of laptop geprogrammeerd worden om op een Marslandschap opdrachten of experimenten uit te voeren. In kleine groepjes programmeren we op een eenvoudige manier met LegoMindstorms bewegingen en metingen , die voortdurend getest en aangepast worden. Dit kan gaan van het afleggen van trajecten op het landschap tot het gebruik van sensoren (kleur, druk, licht, gyroscoop, afstand). Afhankelijk van de voorkennis van leerlingen kunnen de activiteiten aangepast worden. Deze workshop kan zeker ook uitgevoerd worden zonder kennis van programmeren. Alle materiaal is ter plaatse aanwezig.

Zonnewijzer bouwen

Het pakketje equatoriale zonnewijzer levert het materiaal om zelf een zonne-uurwerk in elkaar te knutselen. Je kan er de werkelijke zonnetijd mee aflezen en deze vergelijken met de tijd op je eigen polshorloge.
Uit hard papier worden 5 vormen geknipt. Na wat extra knip- en plakwerk kan ieder kind zijn eigen zonnewijzer mee naar huis nemen. Met een kompas leren we de zonnewijzer goed oriënteren en de juiste zonnetijd aflezen. Om ook de horlogetijd te kennen, moeten enkele berekeningen gemaakt worden.
Ons uurwerk is afgesteld op de Midden-Europese Tijd (MET). We lezen de zonnetijd af op onze zonnewijzer. Vervolgens tellen we er 48 minuten bij. Dit is een correctie voor onze positie op 3° OL ten opzichte van de Midden-Europese meridiaan op 15° OL. Omwille van onder andere de ellipsbaan van de aarde gaat deze nu eens sneller en dan weer trager. Om dit tijdsverschil in rekening te brengen, lees je af op de grafiek met de tijdsvereffening hoeveel minuten er bij of af moeten. Tenslotte tel je er nog 1 uur bij indien de zomertijd geldt op dit moment. We vergelijken het resultaat met onze horloge.

Zonnestelsel

In kleine groepjes gaan we elk op onze eigen manier dezelfde uitdaging aan: krijg het volledige zonnestelsel op schaal in het lokaal. Laat je creativiteit de vrije loop en probeer gepaste oplossingen te vinden. Met vragen kan je terecht bij de begeleider.
We proberen met eenvoudige alledaagse voorwerpen (knikkers, ballen, ballonnen) het zonnestelsel op schaal voor te stellen. We verwerken de diameters van de planeten en hun afstand tot de zon zodat we het zonnestelsel tot leven kunnen brengen in het lokaal. Let er wel op dat we niet het volledige zonnestelsel perfect op schaal maken maar de afstanden en de grootte van de planeten elk apart in een haalbare schaal omzetten. Daarnaast komen we enkele problemen tegen: hoe gaan we de zon voorstellen? Is een dwergplaneet wel nog zichtbaar met deze verhoudingen?
Uiteindelijk brengen we bij elk groepje een bezoek aan ieder uniek zonnestelsel.

Weer en klimaat

Een sterrenwacht doet onderzoek naar alles wat zich buiten onze aarde afspeelt. Hierbij denken we in de eerste plaats aan ‘ons zonnestelsel’, ‘de ruimte’ of ‘het heelal’. Soms moeten we echter niet zo heel ver kijken om een wetenschap te vinden die zich bezighoudt met wat rondom onze planeet gebeurt. De uiterst dunne laag rond de aarde, onze atmosfeer, vertoont heel wat interessante verschijnselen. Alleen al in de onderste laag ervan, de troposfeer, komen namelijk alle weersverschijnselen voor. Het weer, en daarmee samenhangend ook ons klimaat, is afhankelijk van de hoeveelheid energie, zonlicht dus, die een bepaald gebied op aarde ontvangt.
Met deze workshop proberen we de elementen van het weer te omschrijven, het onderzoek ervan voor te stellen, verschillen tussen weer en klimaat duidelijk te maken en actuele thema’s zoals de opwarming van de aarde aan te kaarten. We gebruiken gegevens van het digitale weerstation op de toren en nemen een kijkje bij de zonnewijzer en het oude weerstation buiten. Het verloop van de seizoenen maken we dan weer visueel zichtbaar door het miniplanetarium. Datzelfde planetarium kan ook helpen om het systeem zon – aarde – maan en alle bijkomende gebeurtenissen (verduisteringen, maanfasen) beter te begrijpen. Als afsluiter krijg je extra informatie over het klimaat op andere planeten en de leefbare zone rond andere sterren.

Exoplaneten

In de jaren ‘90 van de vorige eeuw werden de eerste exoplaneten ontdekt. Deze leidden tot een omslag in de theorie die beschrijft hoe planetenstelsels gevormd worden.
Deze workshop start met een inleiding over de globale structuur van ons eigen zonnestelsel. Aan de hand hiervan bouwen we een theorie op over planeet- en stervorming die de globale kenmerken beschrijft van planetenstelsels die we waarnemen in ons Melkwegstelsel, en we bekijken ook de dynamica van planetenstelsels.
Het belangrijkste aandachtspunt vormen de onderzoeksmethoden voor het detecteren van exoplaneten. We leren hoe uit de waarnemingen de kenmerken van de planetenstelsels kunnen afgeleid worden. Hierop worden dan oefeningen gemaakt op verschillende niveau's.
Bij de workshop wordt een uitgebreide syllabus ter beschikking gesteld. De thema’s van de workshop worden daarna geïllustreerd in een wervelende fulldome-planetariumshow over exoplaneten.


Zoektocht

Wetenschappers zijn voortdurend op zoek in de ruimte: naar nieuwe planeten, naar water en leven, naar aardscheerders, .... Misschien zijn andere wezens in de ruimte ook wel op zoek naar ons? Maar hebben ze ons nog niet gevonden. Of toch?
Vannacht was er ongewoon bezoek op de sterrenwacht, dat razendsnel weer vertrokken is. Er werd een cijferslot rond onze verrassingskoffer achtergelaten, dus er is iemand geweest maar... Wie is het?
We proberen er achter te komen welk ruimtewezen de koffer hier heeft gesloten. Waar het vandaan komt? Waarmee het gekomen is? En wat het favoriete sterrenbeeld is van onze bezoeker?
In het bos ga je op zoek naar ruimtewezens, raketten, sterrenbeelden en planeten. Vind je ze allemaal, dan weet je wie er deze nacht langskwam en kraak je de code om de koffer open te maken en zo het bezoek voort te zetten of een heuse verrassing uit te pakken.
Je kan deze ontdek- & zoektocht op eigen tempo afleggen. Er wordt ook heel wat info meegegeven omtrent het planetenpad, dat je tijdens de tocht gedeeltelijk aflegt. Wie dat wenst, kan hierbij zeker een audiogids meenemen (te bekomen aan de balie).

Kleuteractiviteit

De kleuterworkshop sluit aan bij de planetariumvoorstelling 'Onze Kleine Ster'.
De kleuters worden uitgedaagd om hun eigen ruimtetekening te maken.
Alle figuurtjes uit de voorstelling zijn beschikbaar en kunnen uitgeknipt en opgekleefd worden rondom de 'Kleine Ster'. De kleuters kunnen ook hun favoriete ster of planeet inkleuren en maken er zo een mooie ruimtereis van.
Voor de begeleidende leerkrachten is een kleine infofiche voorzien met de belangrijkste kenmerken van alle hoofdrolspelers uit de fulldomefilm. Samen met de werkmap uit het educatief pakket kan deze gebruikt worden voor verdere reflectie in de klas.
 

Komeet bouwen

Kometen fascineren al sinds mensenheugenis. Maar wat zijn dat nu eigenlijk? Aan de hand van deze workshop proberen we de geheimen van kometen te ontrafelen.
Na wat inleidende proefjes, zodat we een wat beter zicht hebben op ons eigen zonnestelsel, komt het echte werk: we bouwen zelf een komeet! Met alle ingrediënten, zoals onder andere bevroren CO2-gas, knutselen we zelf een komeet in elkaar en kun je zien hoe deze er eigenlijk echt uitziet… bereid je maar voor op enkele verrassingen!
Kometen zijn als het ware de restjes van de bouw van ons zonnestelsel. Kometen vertellen ons een geschiedenis van 4,5 miljard jaar, die in hun kern zit vervat. Door kometen op te sporen en te bestuderen kunnen we als het ware een heuse blik in de geschiedenis werpen. Dankzij de ESA Rosettamissie geven kometen stap voor stap hun geheimen prijs. Daarom wordt ook eventjes ingegaan op de huidige stand van zaken. We overlopen kort de Rosettamissie en als kers op de taart gaan we een schaalmodel van de satelliet maken.
Handschoenen aan, veiligheidsbril op… actie!
 

Spectroscopie

Van de workshop spectroscopie zijn er versies voor de tweede en voor de derde graad secundair onderwijs.
Bij de tweede graad vertrekken we vanuit de optica. Licht breekt in verschillende componenten als het door een prisma valt. Maar wat betekent dit? Welke informatie zit in dat licht verborgen? Aan de hand van oefeningen en een practicum met een echte spectroscoop wordt dit helder uitgelegd. Maar waarvoor wordt dit dan gebruikt in de sterrenkunde? Soorten sterren en spectraalklassen passeren de revue, en zo geeft het licht stilaan enkele van zijn geheimen prijs.
Ook bij de derde graad vertrekken we vanuit de optica, maar al gauw komen emissie en absorptie om de hoek kijken. Wat betekent dit concreet? Fotonen blijken de hoofddader te zijn. Hoe vertaalt zich dat in spectraallijnen? Verder bekijken we hun betekenis voor de sterrenkunde. Er wordt dieper ingegaan op de verschillende spectraalklassen met als kers op de taart de Balmerreeks. Dit alles wordt gekruid met oefeningen en practica met verschillende spectraallampen en spectroscopen.